Στην πρόσφατη δημοσιογραφική διάσκεψη του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Δημήτρης Χριστόφιας προκάλεσε έντονο προβληματισμό με την αμφισβήτηση που εξέφρασε στην προοπτική επιτυχημένης εισαγωγής του Γενικού Σχεδίου Υγείας (ΓεΣΥ) στο τόπο μας. Η τοποθέτηση του Προέδρου επί του ΓεΣΥ προκάλεσε έκπληξη. Ταυτόχρονα δημιούργησε την ανάγκη να αποκατασταθεί η πραγματικότητα για την μέχρι σήμερα προσπάθεια να τροχοδρομηθεί η εφαρμογή του Σχεδίου.

Το ΚΣ ΕΔΕΚ πρωτοστάτησε στην ψήφιση του νόμου για το ΓεΣΥ το 2001, στήριξε και στηρίζει σθεναρά την ανάγκη εισαγωγής του Σχεδίου το ταχύτερο δυνατό. Η στήριξη αυτή υπήρξε έμπρακτη στις προσπάθειες και ενέργειες του Οργανισμού Ασφάλισης Υγείας (ΟΑΥ) που έχει συσταθεί με βάση το Νόμο Ν.89(Ι)/2001 με σκοπό την εισαγωγή και εφαρμογή του ΓεΣΥ. Θεωρούμε λοιπόν επιβεβλημένο στην παρούσα κρίσιμη κοινωνικοοικονομική συγκυρία να ξεκαθαρίσουμε διάφορους ‘Μύθους’ έναντι της ‘Πραγματικότητας’ σε σχέση με την πορεία αλλά και αναγκαιότητα τάχιστης εφαρμογής ενός καθολικού ΓεΣΥ και στο τόπο μας.

Μύθος 1: Το ΓεΣΥ έχει ψηλό κόστος και άρα δεν θα είναι βιώσιμο.
Πραγματικότητα: Οι δαπάνες για την υγεία στην Κύπρο, δημόσιες και ιδιωτικές, σύμφωνα με όλες τις πρόσφατες μελέτες και στατιστικές καλπάζουν αυξανόμενες με ετήσιο ρυθμό πάνω του 10% χωρίς να είναι ορθολογιστικά ελεγχόμενες και ποιοτικά αποτελεσματικές. Οι πόροι που δαπανούνται από το δημόσιο και τα ιδιωτικά νοικοκυριά είναι συνολικά υπέρογκο κόστος για την οικονομία του τόπου χωρίς όμως να εξασφαλίζεται ίση μεταχείριση και πρόσβαση, ποιοτικά και ποσοτικά, για όλους τους πολίτες. Το ΓεΣΥ όπως σχεδιάστηκε στοχεύει στην ελεύθερη πρόσβαση και προσφορά υπηρεσιών υγείας σε όλο το πληθυσμό με πρότυπα ποιότητας και κόστος ένα λογικό ποσοστό επί του ατομικού εισοδήματος. Μελέτες δείχνουν ότι με αξιοποίηση όλων των πόρων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα με το ΓεΣΥ θα επιτευχθεί η ορθολογιστική διαχείριση των δαπανών για την υγεία προς όφελος των πολιτών και της ευρύτερης οικονομίας του τόπου.

Μύθος 2: Η πλειοψηφία του πληθυσμού (90%) έχει δωρεάν πρόσβαση στα δημόσια νοσηλευτήρια.
Πραγματικότητα: Ο υπέρογκος φόρτος που επιμερίζονται τα δημόσια νοσοκομεία σε συνδυασμό με την σχεδόν ανύπαρκτη οργανωτική και διοικητική τους κατάσταση πλήττει την δυνατότητα τους να εξυπηρετήσουν, είναι ανθρωπίνως αδύνατο, το τεράστιο όγκο πληθυσμού που προσδοκά και δικαιούται την δωρεάν εξυπηρέτηση. Αποτέλεσμα, λάθη και πολλές φορές εκπτώσεις στην προσφορά υπηρεσιών στους πολίτες. Ουρές και μακρόχρονες λίστες αναμονής για εξυπηρέτηση των ασθενών, ταλαιπωρία ή και απώλεια ανθρώπινης ζωής. Δικαιούχοι προσφεύγουν στο δαπανηρό ιδιωτικό τομέα ακόμα και αν δεν έχουν οικονομικές δυνατότητες αφού όλοι ιεραρχούν το αγαθό της υγείας ως υπέρτατο. Οι λίστες αναμονής παραβιάζονται συστηματικά από προνομιούχους, επώνυμους, κουμπάρους κ.α. με το παραδοσιακό κυπριακό ‘άθλημα’ του ρουσφετιού και της προσωπικής ‘εξυπηρέτησης’. Οι συνέπειες φυσικά είναι βαρύτερες για τα χαμηλά και μεσαία εισοδηματικά στρώματα πολιτών που αναγκάζονται τελικά να προσφεύγουν στο ιδιωτικό τομέα με τσουχτερό κόστος. Αυτό το φαύλο κύκλο σχεδιάστηκε και επιδιώκει να εξαλείψει με την εφαρμογή του το ΓεΣΥ.

Μύθος 3: Δεν έχει γίνει τίποτα ακόμα άρα δεν βλέπουμε στον ορίζοντα ΓεΣΥ.
Πραγματικότητα: Ο Οργανισμός Ασφάλισης Υγείας (ΟΑΥ) συστάθηκε με τον Νόμο του ΓεΣΥ το 2001. Το ΔΣ ΟΑΥ διορίστηκε το 2003 και έκτοτε εργάζεται μεθοδικά, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, για την εισαγωγή του Σχεδίου. Έχει προχωρήσει σε στελέχωση του οργανισμού ( 50 άτομα - Διευθυντικά και άλλα) μέχρι σήμερα. Έχει εκπονήσει από το 2006, με την βοήθεια διεθνούς φήμης Συμβούλων (McKinsey), το Στρατηγικό Πλάνο εισαγωγής εφαρμογής του ΓεΣΥ. Έχει ήδη προχωρήσει στην ετοιμασία όλων των απαραίτητων τροποποιήσεων της νομοθεσίας καταθέτοντας τις μέσω του Υπουργείου Υγείας στην Βουλή από τις αρχές του 2008. Προχωρεί στην ετοιμασία Κανονισμών που θα διέπουν την παροχή υπηρεσιών υγείας στους πολίτες από τους διάφορους προμηθευτές όπως γιατρούς, φαρμακοποιούς, κλινικά εργαστήρια κλπ. Άρχισε εντατικό διάλογο με όλους τους εμπλεκόμενους παροχείς υπηρεσιών εδώ και αρκετό καιρό για σκοπούς συμφωνιών χρέωσης και τιμολόγησης υπηρεσιών που θα προσφέρονται στους δικαιούχους. Πραγματοποίησε Αναλογιστική Μελέτη το 2008 με αγορά υπηρεσιών Συμβούλων. Βρίσκεται σε διαδικασία ανταγωνιστικού διαλόγου για το σχεδιασμό, ανάπτυξη και λειτουργία του συστήματος πληροφορικής και μηχανοργάνωσης που θα αποτελεί την σπονδυλική στήλη και το νευρικό σύστημα της αποτελεσματικής λειτουργίας του Σχεδίου. Το μεγαλεπήβολο οικοδόμημα του ΓεΣΥ έχει πάρει σαφή τροχιά προς την ημέρα υλοποίησης του όσο και αν πολλοί με υστεροβουλία και περισσή σκοπιμότητα αμφισβητούν αυτό το πραγματικό γεγονός.

Μύθος 4: Ο τέως Πρόεδρος Τάσσος Παπαδόπουλος είχε αμφιβολίες και πολλές επιφυλάξεις για την επιτυχή εισαγωγή του ΓεΣΥ.
Πραγματικότητα: Ο Πρόεδρος Παπαδόπουλος είχε επιφυλάξεις κατά την διάρκεια της συζήτησης στην Βουλή του Νόμου (2001) για το ΓεΣΥ. Όμως ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας από το 2003-2008 όχι μόνο δεν αμφισβήτησε το ΓεΣΥ αλλά έδωσε τεράστια ώθηση στην όλη εργασία και προσπάθεια του ΔΣ ΟΑΥ για την ταχύτερη δυνατή εισαγωγή του Σχεδίου. Πολλαπλασίασε το Προϋπολογισμό του ΟΑΥ, είχε προσωπική τακτική ενημέρωση από τον Πρόεδρο και τους Συμβούλους του ΔΣ για την πρόοδο ή και τα προβλήματα που αναφύονταν σε αυτή την υπερπροσπάθεια. Έδωσε σαφείς οδηγίες στους Υπουργούς να συνεργαστούν παραγωγικά με το ΔΣ και τον Πρόεδρο του οργανισμού προσφέροντας κάθε στήριξη των κρατικών υπηρεσιών. Ο Πρόεδρος Παπαδόπουλος πίστεψε ότι θα εφαρμοζόταν το ΓεΣΥ μέσα στο 2008 όμως αδυσώπητες και χρονοβόρες γραφειοκρατίες και η ανάγκη για χρηστή διοίκηση έθεταν πάντα φρένο και δημιουργούσαν καθυστερήσεις και αναβολές που δυστυχώς υπάρχουν και σήμερα.

Μύθος 5: Η αυτονόμηση των δημόσιων νοσοκομείων καθυστερεί ή και ματαιώνει το ΓεΣΥ.
Πραγματικότητα: Είναι γεγονός παραδεκτό από όλους ότι χωρίς αυτονόμηση ή και ουσιαστική αναδιοργάνωση των δημόσιων νοσηλευτηρίων το ΓεΣΥ δεν μπορεί να πετύχει. Αυτή η διαδικασία εξαρτάτο πάντοτε από το Υπουργείο Υγείας και τους δημόσιους λειτουργούς υγείας (ιατρούς-νοσηλευτές-παραϊατρικό προσωπικό). Τρεις Υπουργοί Υγείας προερχόμενοι από το ΑΚΕΛ στην κυβέρνηση Παπαδόπουλου ( Ν. Ακελίδου, Α.Γαβρηιλίδης και Χ. Χαραλάμπους) δεν έπραξαν όσα έπρεπε για το κρίσιμο ζήτημα της αυτονόμησης με βάση δηλώσεις του σημερινού Υπουργού Υγείας κ. Χρίστου Πατσαλίδη. Ο κ. Πατσαλίδης προφασιζόμενος το πρόβλημα της αυτονόμησης ακόμα και μέχρι σήμερα δεν δεσμεύεται για το χρονικό πλαίσιο και στόχο εισαγωγής του ΓεΣΥ. Το κατά πόσο ο ίδιος και το επιτελείο του έχουν προχωρήσει στην προετοιμασία των δημόσιων νοσηλευτηρίων, αυτονόμηση – αναδιοργάνωση, είναι κάτι που δεν γνωρίζουμε. Είναι όμως μια υποχρέωση του σημερινού Υπουργού και της κυβέρνησης που δεν θα έπρεπε να μεταφράζει ως επιχείρημα επιφύλαξης για την εισαγωγή και επιτυχία του ΓεΣΥ ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

Μύθος 6: Σχέδια Υγείας που εφαρμόστηκαν σε άλλες χώρες απότυχαν ή χρεοκόπησαν
Πραγματικότητα: Σχέδιο υγείας με καθολική κάλυψη πληθυσμού εφαρμόζεται με επιτυχία εδώ και δεκαετίες στην Γερμανία, στον Καναδά, στην Αυστραλία, στην Σιγκαπούρη, στην Νότιο Κορέα, στην Τσεχία και σε πολλές άλλες χώρες. Στη Μεγάλη Βρετανία επίσης εφαρμόζεται σχέδιο εδώ και δεκαετίες το οποίο πολλοί στην Κύπρο δαιμονοποιούν χωρίς σοβαρή τεκμηρίωση διότι έχει περάσει από απαραίτητες διαφοροποιήσεις και τροποποιήσεις. Μήπως δηλαδή τέτοια μεγάλα κοινωνικά συστήματα και έργα μπορούν να είναι στατικά και ανεπίδεκτα βελτιώσεων ή και τροποποιήσεων.

Η δέσμευση του Προέδρου για εφαρμογή του ΓεΣΥ στο προεκλογικό του πρόγραμμα είναι ξεκάθαρη και κρυστάλλινη. Οι πολίτες του τόπου, τα οργανωμένα σύνολα, το μαζικό εργατικό κίνημα, οι ευάλωτοι και εισοδηματικά αδύνατοι συμπατριώτες μας έχουν επενδύσει πολλά και αδημονούν επιτέλους να έχουν ίσες ευκαιρίες και δικαιώματα στο υπέρτατο αγαθό της υγείας.

Το ΚΣ ΕΔΕΚ παραμένει σταθερό, ανυποχώρητο, διεκδικητικό και πρωτοπόρο στο κοινωνικό συλλογικό αγώνα για εισαγωγή εφαρμογή του ΓεΣΥ. Νοιώθουμε ότι πλησιάζει η ώρα της αλήθειας με την εφαρμογή του Σχεδίου. Ειδικότερα με τα όσα προωθούνται αποφασιστικά μετά την ψήφιση του Νόμου και την σύσταση και λειτουργία του ΟΑΥ. Δεν θα επιτρέψουμε δισταγμούς, αναστολές, οπισθοδρόμηση ή εγκατάλειψη της πορείας ειδικότερα τώρα που πλησιάζει η δικαίωση προσδοκιών μιας ολόκληρης κοινωνίας.

Ξεκαθαρίζουμε προς κάθε κατεύθυνση, ειδικότερα στο Πρόεδρο Χριστόφια και την κυβέρνηση του, αλλά και στις υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις, ότι ως ΚΣ ΕΔΕΚ δεν είμαστε διατεθειμένοι να ακούσουμε, να ανεχθούμε ή να δεχθούμε ‘Mea Culpa’ για εγκατάλειψη κατάργηση του ΓεΣΥ. Είναι ζήτημα που δεν χωρεί δεύτερες σκέψεις δισταγμούς και αναποφασιστικότητα. Εγκατάλειψη του στόχου άμεσης εισαγωγής του ΓεΣΥ σημαίνει κοινωνικά ολέθριο και επιζήμιο σφάλμα που θα χρεωθεί ακριβά η κοινωνία και οι πολίτες.

Διομήδης Διομήδους
Γενικός Γραμματέας ΔΕΟΚ
Λευκωσία, 26 Μαρτίου 2010