|
ΣΥΝΤΑΞΗ ΓΗΡΑΤΟΣ
Σύνταξη γήρατος δικαιούνται όλοι οι ασφαλισμένοι, ανεξάρτητα από κατηγορία ασφάλισης δηλαδή μισθωτοί, αυτοτελώς εργαζόμενοι και προαιρετικά ασφαλισμένοι.
Οι προϋποθέσεις για την πληρωμή της σύνταξης γήρατος είναι:
ο ασφαλισμένος να έχει συμπληρώσει τη συντάξιμη ηλικία, δηλαδή το 65ο έτος της ηλικίας του, να έχουν περάσει τρία χρόνια από την ημέρα ασφάλισης του μέχρι την ημέρα που συμπληρώνει τη συντάξιμη ηλικία και στην περίοδο αυτή να έχει πληρώσει εισφορές στο κατώτερο τμήμα ασφαλιστέων αποδοχών) σε αποδοχές που στο σύνολο τους να μην είναι λιγότερες από 156 φορές το εβδομαδιαίο ποσό των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών, και να έχει εβδομαδιαίο μέσο όρο πληρωμένων(2) ή πιστωμένων ασφαλιστέων αποδοχών(3) στο κατώτερο τμήμα ασφαλιστέων αποδοχών ίσο τουλάχιστον με το 1/4 του εβδομαδιαίου ποσού των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών από 5/10/1964 ή από 7/1/1957, αν τούτο είναι ευεργετικότερο για τον ασφαλισμένο, ή από το χρόνο που συμπλήρωσε την ηλικία των 16 χρόνων μέχρι την τελευταία εβδομάδα πριν από την εβδομάδα μέσα στην οποία συμπληρώνει τη συντάξιμη ηλικία.
Ασφαλισμένος, ωστόσο, δικαιούται να πάρει σύνταξη γήρατος μετά τη συμπλήρωση της ηλικίας των 63 χρόνων αν:
ικανοποιεί τις πιο πάνω προϋποθέσεις εισφοράς και έχει συμπληρώσει περίοδο ασφάλισης ίση τουλάχιστον με 70% της πλήρους περιόδου ασφάλισης, ή είναι ηλικίας μεταξύ 63 και 65 χρόνων και θα δικαιούταν σύνταξη ανικανότητας αν δεν είχε συμπληρώσει την ηλικία των 63 χρόνων.
Για τους μεταλλωρύχους η συντάξιμη ηλικία μπορεί να μειωθεί μέχρι και το 58ο έτος της ηλικίας τους, ανάλογα με τη διάρκεια εργασίας τους σε μεταλλεία.
Αναβολή πληρωμής
Ασφαλισμένος δικαιούται να ζητήσει αναβολή έναρξης της πληρωμής της σύνταξης του μέχρι και το 68ο έτος της ηλικίας του. Σε τέτοια περίπτωση το ύψος της σύνταξης αυξάνεται κατά 0,5% για κάθε ημερολογιακό μήνα αναβολής.
Το ύψος της σύνταξης
Η σύνταξη γήρατος περιλαμβάνει βασική σύνταξη και συμπληρωματική σύνταξη. Το εβδομαδιαίο ποσό της βασικής σύνταξης υπολογίζεται με βάση τον εβδομαδιαίο μέσο όρο των πληρωμένων και πιστωμένων ασφαλιστέων αποδοχών στο κατώτερο τμήμα ασφαλιστέων αποδοχών. Το ποσό της βασικής σύνταξης είναι 60% του πιο πάνω εβδομαδιαίου μέσου όρου ασφαλιστέων αποδοχών για δικαιούχο χωρίς εξαρτωμένους(4), 80% για δικαιούχο με ένα εξαρτώμενο, 90% για δικαιούχο με δύο εξαρτωμένους και 100% για δικαιούχο με τρεις ή περισσότερους εξαρτωμένους. Σε περίπτωση γυναίκας δικαιούχου της οποίας ο σύζυγος είναι εξαρτώμενο πρόσωπο της (ανίκανος για αυτοσυντήρηση), δικαιούται αύξηση μέχρι τρία εξαρτώμενα. Το ίδιο ισχύει και στις περιπτώσεις που η συνταξιούχος είναι χήρα ή άγαμη ή διαζευγμένη ή σε διάσταση. Στις περιπτώσεις που ο σύζυγος δεν θεωρείται εξαρτώμενο πρόσωπο, τότε η συνταξιούχος δικαιούται σε αύξηση μέχρι δύο εξαρτώμενα και η αύξηση αυτή είναι ίση με το 1/6 του ποσού της βασικής παροχής για κάθε εξαρτώμενο. Το εβδομαδιαίο ποσό της συμπληρωματικής σύνταξης είναι ίσο με το 1/52 του 1,5% του συνόλου των πληρωμένων και πιστωμένων ασφαλιστέων αποδοχών του δικαιούχου στο ανώτερο τμήμα ασφαλιστέων αποδοχών(5). Το σύνολο της σύνταξης (βασικής και συμπληρωματικής) δεν μπορεί να είναι λιγότερο από το 85% της βασικής σύνταξης που θα πληρωνόταν στο δικαιούχο αν είχε πλήρη ασφάλιση στο βασικό μέρος του Σχεδίου.
Για σκοπούς υπολογισμού του ύψους της σύνταξης, οι ασφαλιστέες αποδοχές του ασφαλισμένου ανατιμούνται με βάση το ποσό των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών που ισχύει την ημέρα της συνταξιοδότησης του.
Το μηνιαίο ύψος της σύνταξης βρίσκεται αφού πολλαπλασιαστεί το εβδομαδιαίο ύψος επί τέσσερα.
Το Δεκέμβριο κάθε χρόνου πληρώνεται και 13η σύνταξη, ίση με το 1/12 της σύνταξης που πληρώθηκε για ολόκληρο το χρόνο.
Οι συντάξεις αναπροσαρμόζονται κάθε χρόνο με βάση την αύξηση του γενικού επιπέδου των μισθών/ημερομισθίων και του τιμαρίθμου. Συνταξιούχος ο οποίος εργάστηκε και είχε αποδοχές την περίοδο μεταξύ της συνταξιοδότησης του και του 65ου έτους της ηλικίας του, δικαιούται αύξηση στο εβδομαδιαίο ποσό της σύνταξης του ίση με 1/52 του 1,5% των αποδοχών αυτών.
Πληρωμή εφάπαξ ποσού αντί σύνταξης
Όταν ασφαλισμένος συμπληρώσει την ηλικία των 68 χρόνων και δεν δικαιούται σύνταξη γήρατος γιατί ο εβδομαδιαίος μέσος όρος των ασφαλιστέων αποδοχών του στο κατώτερο τμήμα ασφαλιστέων αποδοχών είναι κάτω από το 1/4 του εβδομαδιαίου ποσού των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών, δικαιούται ένα εφάπαξ ποσό. Το ποσό αυτό είναι ίσο με 15% του συνόλου των ασφαλιστέων αποδοχών του ασφαλισμένου. Το εφάπαξ αυτό ποσό δεν καταβάλλεται σε πρόσωπο που δικαιούται κοινωνική σύνταξη.
Περίοδος πληρωμής
Η πληρωμή της σύνταξης γήρατος αρχίζει από την ημέρα που ασφαλισμένος αποκτά δικαίωμα σε σύνταξη και συνεχίζεται εφ' όρου ζωής.
Τρόπος πληρωμής
Η σύνταξη γήρατος πληρώνεται αναδρομικά στο τέλος κάθε μήνα με τραπεζικό έμβασμα στο λογαριασμό του δικαιούχου ή με ταχυδρομική επιταγή που αποστέλλεται στη διεύθυνση του δικαιούχου ή με άλλο τρόπο που εγκρίνει ο Διευθυντής των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Κάθε επιταγή πρέπει να εξαργυρώνεται το αργότερο μέσα σε έξι μήνες από την ημερομηνία έκδοσης της.
Διαβήματα αιτητή
Για να πάρει σύνταξη γήρατος ο ασφαλισμένος πρέπει να υποβάλει αίτηση πάνω σε ειδικό έντυπο το οποίο μπορεί να εξασφαλίσει από οποιοδήποτε Γραφείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, από τα Κέντρα Εξυπηρέτησης του Πολίτη ή μέσω του διαδικτύου. Η αίτηση, μαζί με όλα τα απαραίτητα πιστοποιητικά που αναφέρονται στο έντυπο αίτησης, θα πρέπει να παραδοθεί στο πλησιέστερο Γραφείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Προθεσμία υποβολής αίτησης
Η αίτηση για σύνταξη γήρατος πρέπει να υποβληθεί μέσα σε τρεις μήνες από την ημέρα που απαιτείται η χορήγηση της σύνταξης. Αν η αίτηση υποβληθεί με καθυστέρηση, η σύνταξη πληρώνεται αναδρομικά μόνο για τρεις μήνες. Σε εξαιρετικές όμως περιπτώσεις, αν ο αιτητής αποδείξει ότι έχει εύλογη αιτία για την καθυστέρηση στην υποβολή της αίτησης, η σύνταξη μπορεί να πληρωθεί αναδρομικά μέχρι 12 μήνες. Για την πληρωμή του εφάπαξ ποσού, σε περίπτωση που ο ασφαλισμένος δεν δικαιούται σύνταξη γήρατος, η αίτηση πρέπει να υποβληθεί το αργότερο μέσα σε 3 μήνες. Αν η αίτηση υποβληθεί με καθυστέρηση, η πληρωμή του εφάπαξ ποσού μειώνεται κατά 1/120 για κάθε μήνα καθυστέρησης.
Διπλά δικαιώματα
Σε περίπτωση που ασφαλισμένος δικαιούται ταυτόχρονα σύνταξη γήρατος και άλλη περιοδική παροχή από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, λαμβάνει μόνο την πιο ψηλή παροχή.
Σε περίπτωση που ασφαλισμένη δικαιούται ταυτόχρονα σύνταξη γήρατος και σύνταξη χηρείας, ή σύνταξη γήρατος και επίδομα αγνοουμένου, ή σύνταξη γήρατος και παροχή λόγω θανάτου, οι δύο συντάξεις πληρώνονται ταυτόχρονα με ορισμένους, όμως, περιορισμούς σ' ό,τι αφορά το ποσό της συμπληρωματικής σύνταξης. Η αύξηση για εξαρτώμενα πληρώνεται στη σύνταξη στην οποία η αύξηση είναι μεγαλύτερη.
Προσφυγές
Αν ο αιτητής δεν είναι ικανοποιημένος από την απόφαση του Διευθυντή των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων σχετικά με την αίτησή του, δικαιούται να προσβάλει την απόφαση αυτή με προσφυγή του στον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων μέσα σε 15 ημέρες από την ημέρα που του κοινοποιήθηκε η απόφαση.
Αν ο αιτητής δεν ικανοποιηθεί από την απόφαση του Υπουργού, μπορεί να προσφύγει στο Ανώτατο Δικαστήριο μέσα σε 75 ημέρες από την ημέρα που του κοινοποιήθηκε η απόφαση του Υπουργού.
Ο αιτητής μπορεί επίσης να προσφύγει απευθείας στο Ανώτατο Δικαστήριο μέσα σε 75 ημέρες από την ημέρα που του κοινοποιήθηκε η απόφαση των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων χωρίς να προσφύγει στον Υπουργό.
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ
Κοινωνική σύνταξη δικαιούνται πρόσωπα που:
συμπλήρωσαν την ηλικία των 65 χρόνων, με τη συμπλήρωση της ηλικίας αυτής ή μετέπειτα, ικανοποιούν τις προϋποθέσεις διαμονής, και δεν δικαιούνται από οποιαδήποτε πηγή σύνταξη ή άλλη παρόμοια πληρωμή της οποίας το μηνιαίο ύψος είναι ίσο ή μεγαλύτερο από το μηνιαίο ύψος της κοινωνικής σύνταξης.
Προϋποθέσεις διαμονής
Οι προϋποθέσεις διαμονής για τη χορήγηση κοινωνικής σύνταξης είναι:
νόμιμη διαμονή στην Κύπρο ή σε χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Ελβετίας για συνολική περίοδο 20 τουλάχιστον χρόνων από την ημερομηνία από την οποία ο αιτητής συμπλήρωσε την ηλικία των 40 χρόνων, ή νόμιμη διαμονή στην Κύπρο ή σε χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής 'Ενωσης, του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Ελβετίας για συνολική περίοδο 35 χρόνων από την ημερομηνία από την οποία ο αιτητής συμπλήρωσε την ηλικία των 18 χρόνων.
Για σκοπούς υπολογισμού της περιόδου διαμονής, οποιαδήποτε περίοδος απουσίας από την Κύπρο για χρονικό διάστημα μικρότερο των δύο μηνών σε οποιοδήποτε ημερολογιακό χρόνο θα θεωρείται ως περίοδος διαμονής στην Κύπρο.
Το ύψος της κοινωνικής σύνταξης
Το μηνιαίο ύψος της κοινωνικής σύνταξης είναι ίσο με το 81% του ποσού της πλήρους βασικής σύνταξης γήρατος Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Στην περίπτωση που πρόσωπο δικαιούται από οποιαδήποτε πηγή σύνταξη ή άλλη παρόμοια πληρωμή, το μηνιαίο ύψος της οποίας είναι κατώτερο του μηνιαίου ύψους της κοινωνικής σύνταξης, το μηνιαίο ύψος της κοινωνικής σύνταξης είναι ίσο με τη διαφορά των δύο συντάξεων.
Το Δεκέμβριο κάθε χρόνου χορηγείται και 13η σύνταξη, ίση με το 1/12 του ολικού ποσού της σύνταξης που πληρώθηκε για το χρόνο.
Έναρξη και τερματισμός πληρωμής
Η πληρωμή της κοινωνικής σύνταξης αρχίζει την πρώτη ημέρα του μήνα, ο οποίος ακολουθείτο μήνα μέσα στον οποίο αποκτάται το δικαίωμα σε σύνταξη και τερματίζεται την τελευταία ημέρα του μήνα μέσα στον οποίο το δικαίωμα σε σύνταξη παύει.
Τρόπος πληρωμής
Η πληρωμή της κοινωνικής σύνταξης γίνεται αναδρομικά στο τέλος κάθε μήνα με τραπεζικό έμβασμα στο λογαριασμό του δικαιούχου ή με ταχυδρομική επιταγή που αποστέλλεται στη διεύθυνση του δικαιούχου ή με άλλο τρόπο που εγκρίνει ο Διευθυντής των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Κάθε επιταγή πρέπει να εξαργυρώνεται το αργότερο μέσα σε έξι μήνες από την ημερομηνία που αυτή είναι εξαργυρωτέα.
Διαβήματα αιτητή
Για να πάρει κοινωνική σύνταξη ένα πρόσωπο πρέπει να υποβάλει αίτηση πάνω σε ειδικό έντυπο που μπορεί να εξασφαλίσει από οποιοδήποτε Γραφείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, από τα Κέντρα Εξυπηρέτησης του Πολίτη ή μέσω του διαδικτύου. Η αίτηση πρέπει να πιστοποιείται από τον Κοινοτάρχη της ενορίας ή της κοινότητας του αιτητή και να παραδίδεται μαζί με το πιστοποιητικό γέννησής του στο πλησιέστερο Γραφείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Προθεσμία υποβολής αίτησης
Η αίτηση για κοινωνική σύνταξη πρέπει να υποβληθεί μέσα σε τρεις μήνες από την ημέρα που αποκτάται δικαίωμα στη σύνταξη. Αν η αίτηση υποβληθεί με καθυστέρηση, η σύνταξη πληρώνεται αναδρομικά μόνο για τρεις μήνες. Σε εξαιρετικές όμως περιπτώσεις, αν ο αιτητής αποδείξει ότι έχει εύλογη αιτία για την καθυστέρηση στην υποβολή της αίτησης, η σύνταξη μπορεί να πληρωθεί αναδρομικά μέχρι δώδεκα μήνες.
Έκπτωση από το δικαίωμα λήψης κοινωνικής σύνταξης
Ο δικαιούχος κοινωνικής σύνταξης εκπίπτει του δικαιώματος του στη σύνταξη αν:
αποκτήσει, από οποιαδήποτε πηγή, δικαίωμα σύνταξης ή άλλης παρόμοιας πληρωμής της οποίας το ύψος είναι ίσο ή μεγαλύτερο από το ύψος της κοινωνικής σύνταξης, είναι εξαρτώμενος συνταξιούχου και το ύψος της αύξησης που πληρώνεται γι' αυτόν είναι ίσο ή μεγαλύτερο από το ύψος της κοινωνικής σύνταξης που δικαιούται, εκτίει ποινή φυλάκισης ή τελεί υπό νόμιμη κράτηση για χρονικό διάστημα πέραν των δύο μηνών, απουσιάζει από την Κύπρο για χρονικό διάστημα πέραν των έξι μηνών. Δικαιούχος που απουσιάζει από την Κύπρο για χρονική περίοδο μετά τον έκτο ημερολογιακό μήνα για λόγους υγείας και δικαιολογεί την απουσία του με σχετικό ιατρικό πιστοποιητικό διατηρεί το δικαίωμα για τη λήψη της κοινωνικής σύνταξης και κατά την πρόσθετη αυτή περίοδο.
Υποχρεώσεις δικαιούχων κοινωνικής σύνταξης
Κάθε δικαιούχος κοινωνικής σύνταξης έχει υποχρέωση να ειδοποιεί τις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων, χωρίς καθυστέρηση, για οποιαδήποτε αλλαγή των συνθηκών που επηρεάζουν το δικαίωμα του στη σύνταξη.
Αύξηση για εξαρτώμενο
Η αύξηση από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων που καταβάλλεται σε συνταξιούχο για εξαρτώμενό του παύει να καταβάλλεται από την ημερομηνία από την οποία ο εξαρτώμενος αποκτά δικαίωμα σε κοινωνική σύνταξη.
Εφάπαξ ποσό
Σε περίπτωση κατά την οποία ένα πρόσωπο συμπληρώνει την ηλικία των 68 χρόνων και δεν αποκτά δικαίωμα σε σύνταξη γήρατος ή χηρείας από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων γιατί δεν ικανοποιούνται οι σχετικές προϋποθέσεις εισφοράς, αλλά αποκτά δικαίωμα σε εφάπαξ ποσό από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, το ποσό αυτό δεν καταβάλλεται στο πρόσωπο αυτό αν έχει δικαίωμα σε κοινωνική σύνταξη.
Προσφυγές
Αν ο αιτητής δεν είναι ικανοποιημένος από την απόφαση των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων σχετικά με την αίτηση του, δικαιούται να προσβάλει την απόφαση αυτή με προσφυγή του στον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων μέσα σε 30 ημέρες από την ημέρα που του κοινοποιήθηκε η απόφαση.
Αν ο αιτητής δεν ικανοποιηθεί από την απόφαση του Υπουργού, μπορεί να προσφύγει στο Ανώτατο Δικαστήριο μέσα σε 75 ημέρες από την ημέρα που του κοινοποιήθηκε η απόφαση του Υπουργού.
Ο αιτητής μπορεί επίσης να προσφύγει απευθείας στο Ανώτατο Δικαστήριο μέσα σε 75 ημέρες από την ημέρα που του κοινοποιήθηκε η απόφαση των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων χωρίς να προσφύγει στον Υπουργό.
Επεξήγηση των όρων που χρησιμοποιούνται:
Κατώτερο τμήμα ασφαλιστέων αποδοχών: Περιλαμβάνει τις ασφαλιστέες αποδοχές κάθε χρόνου μέχρι του ποσού των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών.
Κάθε ασφαλισμένος δικαιούται να πιστωθεί με ασφαλιστέες αποδοχές για οποιαδήποτε περίοδο τακτικής φοίτησης σε εκπαιδευτικό ίδρυμα μετά το 16ο έτος της ηλικίας του, για περιόδους θητείας στην Εθνική Φρουρά και για περιόδους που λαμβάνει επίδομα ασθενείας, ανεργίας, μητρότητας, σωματικής βλάβης, ή σύνταξη ανικανότητας από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και για την περίοδο που απουσιάζει από την εργασία του με γονική άδεια ή με άδεια λόγω ανωτέρας βίας.
Ασφαλισμένη γυναίκα, δικαιούται για σκοπούς απόκτησης δικαιώματος σε σύνταξη ή αύξηση του ποσού της σύνταξης της, για κάθε παιδί που έχει γεννήσει ή έχει υιοθετήσει μετά τις 6.1.1945, πιστώσεις για χρονική περίοδο μέχρι και 156 εβδομάδες μέσα στο διάστημα των δώδεκα χρόνων από τη γέννηση του παιδιού για κάλυψη τυχόν κενών στην ασφάλιση της.
τη σύζυγο του, με την οποία συζεί ή συντηρεί, παιδί ηλικίας κάτω των 15 χρόνων, άγαμη κόρη ηλικίας μεταξύ 15 και 23 χρόνων, η οποία τυγχάνει τακτικής εκπαίδευσης, άγαμο γιο ηλικίας μεταξύ 15 και 25 χρόνων, ο οποίος υπηρετεί τη θητεία του στην Εθνική Φρουρά ή τυγχάνει τακτικής εκπαίδευσης, παιδί, ανεξάρτητα από ηλικία, το οποίο είναι μόνιμα ανίκανο για αυτοσυντήρηση, τον ανίκανο για εργασία σύζυγο, ο οποίος συντηρείται από τη σύζυγό του, το γονέα του, ο οποίος είναι ανίκανος για εργασία και συντηρείται από το/τη συνταξιούχο, τον ανήλικο νεότερο αδελφό ή αδελφή του, αν συντηρείται από το/τη συνταξιούχο.
Κοινωνική κάρτα
Η κοινωνική κάρτα παραχωρείται σε όλα τα πρόσωπα που έχουν τη συνήθη διαμονή τους στην Κύπρο και είναι ηλικίας άνω των 63 ετών ανεξάρτητα αν τυγχάνουν ή όχι σύνταξης ή άλλης παροχής καθώς και στους συνταξιούχους ανικανότητας ή αναπηρίας και τους παρέχει την ευκαιρία να συμμετέχουν σε πολιτιστικές και άλλες εκδηλώσεις και να απολαμβάνουν διάφορα ωφελήματα, συμπεριλαμβανομένης και δωρεάν διακίνησης με λεωφορεία των Αστικών και Αγροτικών Περιοχών.
|
